Γεώργιος Αποστολάκης: Δεν προσκύνησαν μια ζακέτα. Τίμησαν τον Άγιο.

Δεν προσκύνησαν μια ζακέτα. Τίμησαν τον Άγιο.

Η Εφημερίδα των Συντακτών, σχολιάζοντας την προσκύνηση της ζακέτας του Αγίου Παϊσίου από πιστούς στο Νέο Πετρίτσι Σερρών, χαρακτήρισε το γεγονός «καθαρή ειδωλολατρία». Πρόκειται για έναν χαρακτηρισμό που φανερώνει ότι ο συντάκτης του άρθρου είτε αγνοεί πλήρως την ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση είτε επιλέγει να την ερμηνεύσει αποκλειστικά με τα κριτήρια ενός ορθολογισμού που αδυνατεί να κατανοήσει το βίωμα της Εκκλησίας.

Για την Ορθοδοξία, η τιμή των ιερών λειψάνων δεν είναι ούτε δεισιδαιμονία ούτε λατρεία της ύλης. Είναι συνέπεια της πίστεως ότι ο άνθρωπος σώζεται ολόκληρος – ψυχή και σώμα – και ότι το σώμα του αγίου έγινε «ναός του Αγίου Πνεύματος» (Α΄ Κορ. 6,19). Η Χάρη του Θεού δεν αγιάζει μόνο την ψυχή, αλλά διαπερνά και το σώμα, το οποίο γίνεται φορέας της θείας ενεργείας ακόμη και μετά την κοίμησή του. Γι' αυτό η Εκκλησία τιμά τα λείψανα των αγίων ήδη από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, ενώ η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος κατοχύρωσε δογματικά την τιμητική προσκύνησή τους.

Η εκκλησιαστική παράδοση μάλιστα διακρίνει τα λείψανα σε δύο κατηγορίες.

Πρώτου βαθμού είναι τα ίδια τα τίμια λείψανα του σώματος: τα οστά, οι τρίχες, το αίμα, ακόμη και ολόκληρο το άφθαρτο σκήνωμα του αγίου.

Δευτέρου βαθμού είναι τα αντικείμενα που βρίσκονταν σε άμεση και διαρκή επαφή με το αγιασμένο σώμα του: τα ενδύματα, η ζώνη, τα υποδήματα, τα εργαλεία της ασκήσεώς του, τα προσωπικά του αντικείμενα. Η Εκκλησία τα τιμά όχι επειδή διαθέτουν κάποια «μαγική δύναμη», αλλά επειδή συνδέθηκαν άμεσα με ένα σώμα που είχε γίνει κατοικητήριο της θείας Χάριτος. Η σχετική εκκλησιαστική και κανονική παράδοση είναι μακραίωνη και έχει αναπτυχθεί από θεολόγους και κανονολόγους, όπως και από τον ακαδημαϊκό Κωνσταντίνο Ράλλη, ο οποίος συγκαταλέγει μεταξύ των τιμωμένων λειψάνων όχι μόνο τα οστά και τις τρίχες των αγίων, αλλά και «πράγματα ελθόντα εις επαφήν μετά του σώματος».

Δεν πρόκειται άλλωστε για μια μεταγενέστερη επινόηση. Ήδη στην Αγία Γραφή διαβάζουμε ότι ακόμη και τα μαντήλια και οι ποδιές που είχαν αγγίξει το σώμα του Αποστόλου Παύλου μεταφέρονταν στους ασθενείς και γίνονταν αφορμή θαυματουργικών ιάσεων (Πράξεις 19,11-12). Δεν ενεργούσε το ύφασμα, αλλά η Χάρη του Θεού που είχε συνδεθεί με τον άγιο άνθρωπο.

Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τη ζακέτα του Αγίου Παϊσίου.

Κανένας ορθόδοξος πιστός δεν πιστεύει ότι το ύφασμα είναι θεός. Κανένας δεν λατρεύει ένα ρούχο. Η τιμή δεν σταματά στο αντικείμενο. Διαβαίνει μέσα από αυτό προς το πρόσωπο του Αγίου και, τελικά, προς τον ίδιο τον Θεό που τον αγίασε.

Στην περίπτωση μάλιστα του Αγίου Παϊσίου υπάρχει και μία ακόμη ιδιαιτερότητα.

Το ιερό λείψανό του βρίσκεται στον τάφο της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου και δεν είναι εκτεθειμένο ώστε να μπορούν οι πιστοί να το ασπάζονται, όπως συμβαίνει με άλλους αγίους. Είναι λοιπόν απολύτως φυσικό οι άνθρωποι να στρέφονται στα προσωπικά του αντικείμενα, στα ενδύματά του ή σε άλλα κειμήλια που διασώζουν τη ζωντανή μνήμη της παρουσίας του. Τα ασπάζονται, συγκινούνται, θυμούνται τον άγιο, προσεύχονται και ζητούν τις πρεσβείες του. Αυτή είναι η ουσία της πράξεως. Όχι η λατρεία ενός ρούχου, αλλά η κοινωνία με ένα ζωντανό μέλος της Εκκλησίας που εξακολουθεί να μεσιτεύει ενώπιον του Θεού.

Ίσως όμως το βαθύτερο πρόβλημα να μην είναι θεολογικό αλλά γνωσιολογικό.

Ο σύγχρονος ορθολογισμός – και ιδιαίτερα εκείνος που συχνά εκφράζει η αριστερή διανόηση – θεωρεί πραγματικό μόνο ό,τι μπορεί να αναλυθεί με τους κανόνες της λογικής ή της επιστημονικής παρατήρησης. Η Ορθοδοξία, όμως, δεν είναι ιδεολογία ούτε φιλοσοφικό σύστημα. Είναι εμπειρία ζωής μέσα στην Εκκλησία. Η αλήθεια της δεν εξαντλείται σε λογικά σχήματα, αλλά βιώνεται μέσα στη Χάρη.

Γι' αυτό και πολλές φορές οι επικριτές της Εκκλησίας βλέπουν ειδωλολατρία εκεί όπου οι πιστοί βιώνουν σχέση. Βλέπουν αντικείμενα εκεί όπου η Εκκλησία βλέπει πρόσωπα. Βλέπουν ύλη εκεί όπου ο πιστός αναγνωρίζει τη θεία ενέργεια που διαπερνά ολόκληρη την κτίση.

Ο χριστιανισμός δεν περιφρόνησε ποτέ την ύλη. Αντίθετα, την αγίασε.

Ο ίδιος ο Θεός έγινε άνθρωπος, έλαβε σώμα, άγγιξε ανθρώπους, θεραπεύτηκε ο κόσμος με άγγιγμα, με νερό, με λάσπη, με άρτο και οίνο. Η Εκκλησία συνεχίζει αυτή τη σαρκωμένη πραγματικότητα με τα μυστήριά της, τις εικόνες, τα άγια λείψανα και τα ιερά κειμήλια.

Επομένως, πριν κάποιος χαρακτηρίσει «ειδωλολατρία» μια πράξη εκατομμυρίων ορθοδόξων χριστιανών επί δύο χιλιάδες χρόνια, ίσως θα ήταν φρόνιμο να προσπαθήσει πρώτα να κατανοήσει τι πραγματικά πιστεύει η Εκκλησία.

Διότι εκείνοι που προσκύνησαν τη ζακέτα του Αγίου Παϊσίου δεν προσκύνησαν ένα ύφασμα.

Τίμησαν έναν άγιο.

Και μέσω εκείνου, δόξασαν τον Θεό που «θαυμαστός εστιν εν τοις αγίοις Αυτού».