Γεώργιος Αποστολάκης - Από ένα smartwatch σε μια πολιτική ερώτηση για την ελευθερία

 Η είδηση: Εξαφανίστηκε κάποιος πυροσβέστης και οι αρμόδιες αρχές τον αναζητούν, εξετάζοντας πληροφορίες και ευρήματα από κάθε πηγή. Περισσότερα εδώ: https://www.naftemporiki.gr/society/2052685/exafanisi-pyrosvesti-stis-serres-to-simeioma-poy-afise-o-45chronos-kai-ta-eyrimata-toy-smart-watch/

Τα ευρήματα από το cloud του smart watch

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα ευρήματα που ανέκτησαν οι αρμόδιες αστυνομικές αρχές από το cloud του smart watch του 45χρονου πυροσβέστη και τα οποία δείχνουν τις διαδρομές που έκανε το τελευταίο διάστημα αλλά και την ψυχολογική του κατάσταση. Εκτός  από τις συνηθισμένες διαδρομές που έκανε ο 45χρονος ως περιπατητής στο όρος Μπέλες, εντοπίστηκε μια ακόμα διαδρομή, η οποία δεν ήταν σε αυτές που ακολουθούσε συνήθως ,και η οποία έχει μπει επίσης στο «μικροσκόπιο» των υπηρεσιών αλλά και των ομάδων που τον αναζητούν στο όρος. Επίσης φαίνεται πως ο 45χρονος τις τελευταίες ημέρες κοιμόταν ελάχιστα, δηλαδή το πολύ δύο με τρεις ώρες κάθε βράδυ. Μάλιστα το  βράδυ πριν εξαφανιστεί, δηλαδή το βράδυ της Δευτέρας 22 Δεκεμβρίου ο 45χρονος είχε κοιμηθεί μόλις μία ώρα και ένα τέταρτο.

Η βαθύτερη διάσταση της είδησης

Η αξιοποίηση δεδομένων από το smartwatch του εξαφανισμένου πυροσβέστη στις έρευνες, πέρασε –δικαίως– ως ένα παράδειγμα του πώς η τεχνολογία μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη σε κρίσιμες στιγμές. Τα δεδομένα ύπνου, κόπωσης και διαδρομών ενδέχεται να προσφέρουν στοιχεία εκεί όπου ο χρόνος και η αβεβαιότητα πιέζουν.

Όμως η δημόσια συζήτηση δεν μπορεί –και δεν πρέπει– να σταματά στην ανακούφιση της στιγμής. Γιατί το συγκεκριμένο περιστατικό δεν είναι απλώς μια ιστορία τεχνολογικής χρησιμότητας. Είναι ένα σύμπτωμα μιας βαθύτερης μετάβασης: από την τεχνολογία ως εργαλείο, στην τεχνολογία ως υποδομή ζωής.

Ας δούμε τι ακριβώς συνέβη, χωρίς συναισθηματισμούς. Ένα σώμα παρήγαγε βιομετρικά δεδομένα. Τα δεδομένα αποθηκεύτηκαν σε cloud. Και στη συνέχεια έγιναν προσβάσιμα και αξιοποιήσιμα από τρίτους.

Αυτό, από μόνο του, δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Είναι όμως πολιτικά σημαντικό.

Τα δεδομένα που συλλέγουν τα σύγχρονα wearables δεν είναι απλώς «μετρήσεις υγείας». Είναι δείκτες εσωτερικής κατάστασης: κόπωσης, αντοχής, στρες, ρυθμού ζωής. Με άλλα λόγια, είναι δεδομένα για το πότε και πώς ο άνθρωπος είναι πιο ευάλωτος. Και όταν τέτοια δεδομένα συλλέγονται συνεχώς, αποθηκεύονται κεντρικά και συσχετίζονται, παύουν να είναι αθώα.

Η τεχνολογία δεν μένει ποτέ στην καταγραφή. Προχωρά στην ανάλυση, και από εκεί στην πρόβλεψη. Σήμερα βλέπουμε πότε κοιμόμαστε λίγο. Αύριο προβλέπεται πότε θα εξαντληθούμε. Μεθαύριο, το σύστημα δεν θα περιμένει να συμβεί. Θα παρεμβαίνει προληπτικά. Όχι με απαγορεύσεις, αλλά με «φροντίδα», ειδοποιήσεις, ρυθμίσεις, ήπια καθοδήγηση.

Εδώ γεννιέται κάτι νέο: όχι έλεγχος, αλλά αρχιτεκτονική συμπεριφοράς.

Η ανθρώπινη βούληση δεν καταργείται. Απλώς λειτουργεί σε έδαφος που διαμορφώνεται από συστήματα τα οποία γνωρίζουν πότε είμαστε κουρασμένοι, πιεσμένοι ή δεκτικοί. Η επιλογή παραμένει «δική μας», αλλά δεν γεννιέται σε ουδέτερες συνθήκες. Και αυτό είναι το νέο πεδίο ισχύος στον 21ο αιώνα.

Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι τεχνοφοβικό. Κανείς σοβαρός δεν προτείνει την κατάργηση των έξυπνων συσκευών ή των εφαρμογών υγείας. Το ζήτημα είναι πολιτικό: ποιος ελέγχει αυτά τα συστήματα, πότε επιτρέπεται η παρέμβαση, και αν μπορούμε να αποσυνδεθούμε χωρίς κοινωνικό ή οικονομικό κόστος.

Αν η μη συμμετοχή σε τέτοια συστήματα συνεπάγεται μειονεκτήματα στην εργασία, στην ασφάλιση, στην εκπαίδευση ή στην πρόσβαση σε υπηρεσίες, τότε η «εθελοντική χρήση» είναι προσχηματική. Και αν τα δεδομένα του σώματος –και στο μέλλον του εγκεφάλου– αντιμετωπίζονται ως απλός πόρος, τότε το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό αλλά βαθιά θεσμικό.

Χρειαζόμαστε, λοιπόν, μια καθαρή πολιτική στάση:

• Τα βιολογικά και νευρωνικά δεδομένα ανήκουν αποκλειστικά στο άτομο.
• Απαγορεύεται κάθε μορφή σκοραρίσματος ανθρώπων βάσει βιομετρικών μετρήσεων.
• Η απενεργοποίηση τέτοιων συστημάτων πρέπει να είναι δικαίωμα χωρίς συνέπειες.
• Κάθε σύστημα που επηρεάζει συμπεριφορά οφείλει να είναι διαφανές, ελέγξιμο και αναστρέψιμο.
• Τα νευροδεδομένα πρέπει να προστατεύονται ως ανώτατη κατηγορία ιδιωτικότητας.

Επιστρέφοντας στο αρχικό περιστατικό: ναι, η τεχνολογία μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια. Αλλά μόνο αν παραμείνει εργαλείο. Όχι αν μετατραπεί σε αόρατη υποδομή που ανασχεδιάζει τη ζωή χωρίς δημόσιο διάλογο.

Το ερώτημα δεν είναι αν θα έχουμε τέτοιες τεχνολογίες. Θα τις έχουμε. Το ερώτημα είναι αν θα τις κυβερνήσουμε δημοκρατικά — ή αν θα μάθουμε να ζούμε μέσα σε αυτές χωρίς να τις καταλαβαίνουμε.

Αυτό δεν είναι θέμα μέλλοντος. Είναι θέμα παρόντος.

Γι’  αυτό, με αφορμή το περιστατικό του πυροσβέστη, θα ξεκινήσουμε τη δημοσίευση στην «Επόμενη μέρα» www.iepomenimera.gr μίας σειράς άρθρων με γενικό τίτλο: «Για την Ανθρώπινη Αυτονομία στην Εποχή των Ενσωματωμένων Συστημάτων». Θα αρχίσουμε από τα σημερινά wearables  και θα καταλήξουμε στα εγκεφαλικά εμφυτεύματα του Έλον Μασκ  και στα ενσωματωμένα/νευρωνικά συστήματα. Στο τέλος, θα διατυπώσουμε ένα κείμενο πολιτικής πρότασης που θα αποτελέσει βάση για περαιτέρω συζήτηση. Γιατί, ο αγώνας κατά του ψηφιακού ολοκληρωτισμού δεν περιορίζεται στον προσωπικό αριθμό και την ηλεκτρονική ταυτότητα. Αυτά είναι η αρχή!

Ακολουθείστε.