Γεώργιος Αποστολάκης: Το 5% του ΑΕΠ: πόσο κοστίζει η νέα Ευρώπη των εξοπλισμών;

Η Ευρώπη στον δρόμο της πολεμικής οικονομίας

Μέρος Γ΄

Το 5% του ΑΕΠ: πόσο κοστίζει η νέα Ευρώπη των εξοπλισμών;

Στο πρώτο μέρος εξετάσαμε αν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι η Ρωσία επιδιώκει πράγματι έναν γενικευμένο πόλεμο με την Ευρώπη. Στο δεύτερο είδαμε ποιοι οικονομικοί και θεσμικοί παράγοντες ενισχύονται από τη νέα εξοπλιστική πραγματικότητα. Στο τρίτο και τελευταίο μέρος αφήνουμε τις γενικές έννοιες και περνάμε στους αριθμούς: τι σημαίνει στην πράξη το 5% του ΑΕΠ για τις μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες και, κυρίως, για την Ελλάδα.

Οι αριθμοί των διεθνών συνόδων έχουν ένα πλεονέκτημα.

Ακούγονται ακίνδυνοι. «5% του ΑΕΠ για την άμυνα και την ασφάλεια έως το 2035». Ένα ποσοστό. Μια τεχνική διατύπωση.

Μόνο που πίσω από το ποσοστό κρύβονται εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο.

Στη Σύνοδο της Χάγης το 2025, τα κράτη του ΝΑΤΟ συμφώνησαν να κινηθούν έως το 2035 σε συνολικές αμυντικές και συναφείς δαπάνες ύψους 5% του ΑΕΠ: τουλάχιστον 3,5% για τις βασικές στρατιωτικές ανάγκες και έως 1,5% για υποδομές, κυβερνοασφάλεια, πολιτική ανθεκτικότητα και αμυντική βιομηχανία. Η πορεία αυτή θα επανεξεταστεί το 2029.

Ας μεταφράσουμε λοιπόν το ποσοστό σε χρήμα.

Τι σημαίνει το 5%;

Με βάση τα ονομαστικά ΑΕΠ του 2025, η εικόνα είναι περίπου η ακόλουθη:

Γερμανία: ΑΕΠ περίπου 4,47 τρισ. ευρώ. Το 5% αντιστοιχεί σε περίπου 223,5 δισ. ευρώ τον χρόνο.

Γαλλία: ΑΕΠ περίπου 2,99 τρισ. ευρώ. Το 5% αντιστοιχεί σε περίπου 149,6 δισ. ευρώ τον χρόνο.

Ιταλία: ΑΕΠ περίπου 2,265 τρισ. ευρώ. Το 5% αντιστοιχεί σε περίπου 113,3 δισ. ευρώ τον χρόνο.

Ελλάδα: ΑΕΠ περίπου 248,4 δισ. ευρώ. Το 5% αντιστοιχεί σε περίπου 12,4 δισ. ευρώ τον χρόνο.

Οι αριθμοί αυτοί είναι ενδεικτικοί, επειδή έως το 2035 τα ΑΕΠ θα έχουν μεταβληθεί και επειδή το 5% δεν αφορά αποκλειστικά τις στενές στρατιωτικές δαπάνες. Αλλά δείχνουν το μέγεθος.

Μόνο για αυτές τις τέσσερις χώρες, με βάση το σημερινό ΑΕΠ, μιλάμε για σχεδόν 500 δισ. ευρώ ετησίως σε αμυντικές και συναφείς δαπάνες.

Για την Ελλάδα το ποσοστό είναι ακόμη πιο βαρύ

Για μια μεγάλη οικονομία, με ΑΕΠ πολλών τρισεκατομμυρίων, τα ποσά είναι τεράστια σε απόλυτους αριθμούς.

Για την Ελλάδα όμως το ζήτημα έχει διαφορετική διάσταση.

Η χώρα μας έχει πολύ μικρότερη οικονομική βάση και ήδη διατηρεί υψηλές αμυντικές δαπάνες λόγω των ιδιαίτερων γεωπολιτικών συνθηκών της.

Το 5% ενός ΑΕΠ περίπου 248 δισ. ευρώ σημαίνει πάνω από 12 δισ. ευρώ κάθε χρόνο.

Και εδώ πρέπει να γίνει μια σημαντική διευκρίνιση: δεν σημαίνει ότι όλο αυτό το ποσό θα προστεθεί από το μηδέν στις σημερινές δαπάνες.

Η Ελλάδα ήδη δαπανά σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ για την άμυνα, ενώ στο νέο 5% θα μπορούν να συνυπολογίζονται και ορισμένες δαπάνες υποδομών, κυβερνοασφάλειας και πολιτικής ανθεκτικότητας.

Αλλά η κατεύθυνση είναι σαφής: πολύ μεγαλύτερο μέρος του εθνικού πλούτου θα δεσμεύεται επί μακρόν για την άμυνα και την ασφάλεια.

Και από πού θα βρεθούν τα χρήματα;

Εδώ αρχίζει η πραγματική πολιτική συζήτηση. Το κράτος δεν δημιουργεί χρήματα από το μηδέν χωρίς συνέπειες.

Οι πρόσθετες δαπάνες μπορούν να χρηματοδοτηθούν με έναν ή περισσότερους τρόπους: με υψηλότερους φόρους, με περισσότερο δημόσιο χρέος, με περιορισμό άλλων δαπανών, ή με ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη που θα αυξήσει το συνολικό ΑΕΠ. Στην πράξη πιθανότατα θα χρησιμοποιηθεί ένας συνδυασμός αυτών.

Και επομένως η επιλογή του 5% δεν είναι απλώς στρατιωτική. Είναι και βαθιά κοινωνική και δημοσιονομική επιλογή. Γιατί κάθε δισεκατομμύριο που κατευθύνεται σε μια προτεραιότητα δεν μπορεί ταυτόχρονα να δαπανηθεί σε μια άλλη.

Δεν σημαίνει βέβαια ότι τα χρήματα της άμυνας «αφαιρούνται αυτομάτως» από τα νοσοκομεία ή τα σχολεία. Σημαίνει όμως ότι όλοι αυτοί οι τομείς ανταγωνίζονται μέσα στον ίδιο κρατικό προϋπολογισμό.

Το πραγματικό ερώτημα είναι η αναλογία

Η άμυνα δεν είναι πολυτέλεια. Κανένα κράτος δεν μπορεί να στηρίζει την ασφάλειά του στην καλή διάθεση των άλλων.

Αλλά ακριβώς επειδή η ασφάλεια είναι αναγκαία, πρέπει να συζητούμε νηφάλια πόση ασφάλεια αγοράζουμε, με ποιο κόστος και απέναντι σε ποια συγκεκριμένη απειλή.

Το 2% ήταν κάποτε το όριο που παρουσιαζόταν ως αναγκαίο. Τώρα γίνεται 5%. Αύριο;

Η ερώτηση δεν είναι ρητορική.

Διότι όταν μια κοινωνία συνηθίσει να αντιμετωπίζει τις στρατιωτικές δαπάνες ως διαρκώς αυξανόμενη ανάγκη, χρειάζεται κάποια στιγμή να ορίσει και ένα όριο.

Εκεί καταλήγει όλη η τριλογία

Στο πρώτο μέρος ρωτήσαμε: Γιατί ακριβώς θα ήθελε η Ρωσία έναν γενικευμένο πόλεμο με την Ευρώπη;

Στο δεύτερο: Ποιοι αποκτούν οικονομική και θεσμική ισχύ όσο η Ευρώπη εξοπλίζεται;

Και τώρα φθάνουμε στο τρίτο: Ποιος πληρώνει;

Η απάντηση είναι απλή. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες. Και γι’ αυτό έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν όχι μόνο πόσα θα πληρώσουν, αλλά και γιατί.

Να γνωρίζουν ποια είναι η απειλή. Πόσο άμεση είναι. Πόσο πιθανή είναι. Ποια στρατηγική αποτροπής απαιτεί. Και αν η απάντηση είναι πράγματι η μεταφορά ενός τόσο μεγάλου μέρους του ευρωπαϊκού πλούτου προς την άμυνα.

Η Ευρώπη έχει ασφαλώς καθήκον να μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της.

Αλλά έχει και ένα δεύτερο καθήκον: να μην επιτρέψει στον φόβο του πολέμου να γίνει μόνιμος μηχανισμός που θα καθορίζει την οικονομία, την κοινωνία και τελικά το μέλλον της.

Γιατί η ασφάλεια υπηρετεί την κοινωνία. Δεν μπορεί η κοινωνία να καταλήξει να υπάρχει για να υπηρετεί την ασφάλεια.